Refleksje z Carbon Markets Africa Summit w Kigali
W najbliższych latach unijny system ETS prawdopodobnie przejdzie istotne zmiany strukturalne. Obecna propozycja Komisji Europejskiej przewiduje między innymi częściowe ograniczenie ciężaru redukcyjnego poprzez pośrednie wykorzystanie unijnych jednostek pochłaniania oraz międzynarodowych kredytów węglowych.
W związku ze zmieniającym się otoczeniem regulacyjnym przedstawiciel Kancelarii Maruszkin, Jakub Bednarek, uczestniczył w Carbon Markets Africa Summit w Rwandzie, aby lepiej zrozumieć poziom rozwoju afrykańskich rynków CO2 oraz kierunki zmian zachodzących na międzynarodowym rynku kredytów węglowych.
Niniejszy artykuł powstał na podstawie obserwacji i doświadczeń zebranych podczas tego wydarzenia.
Czego wymaga od nas nauka?
Rozmawiając o mitygacji klimatycznej najważniejsze jest zacząć od tego, co wymaga od nas nauka. W tym celu Rozmawiając o mitygacji klimatycznej najważniejsze, jest zacząć od tego co wymaga od nas nauka. W tym celu należy się cofnąć do ostatniej serii raportów IPCC, a konkretnie raportu Climate Change 2022: Mitigation of Climate Change.
W scenariuszach IPCC, w których ocieplenie nie przekracza 1,5°C lub przekracza ten próg jedynie w niewielkim stopniu, globalne emisje netto gazów cieplarnianych spadają do 2030 r. o 43% względem 2019 r. a globalne emisje netto CO2 osiągają poziom zerowy na początku lat 50. XXI w.
Istotne znaczenie ma ochrona lasów, torfowisk i przybrzeżnych terenów podmokłych, która pozwala uniknąć uwolnienia węgla zgromadzonego w roślinności i glebie. Odtwarzanie zdegradowanych ekosystemów może z kolei zwiększyć pochłanianie CO2. Do tego dochodzą rozwiązania techniczne.
Wychwyt CO2 z instalacji przemysłowych połączony z jego składowaniem ogranicza emisje u źródła, a bezpośredni wychwyt z powietrza i trwałe składowanie pozwalają usuwać CO2 z atmosfery. Według IPCC usuwanie CO2 jest konieczne, aby zrównoważyć emisje, które trudno wyeliminować.
Realizacja celu 1,5°C wymaga również udziału krajów najsłabiej rozwiniętych w ograniczaniu emisji, choć w latach 1850–2019 odpowiadały one za mniej niż 0,4% skumulowanych światowych emisji CO2. W krajach tych dynamicznie rośnie populacja, a ich rządy dążą do zwiększenia skali industrializacji. Konieczne jest zapewnienie, aby ich rozwój oparty był o zielone technologie, a nie o paliwa kopalne.
Tak zwane kredyty węglowe są jednym ze sposobów zapewnienia środków na ten cel.
Dobrowolne międzynarodowe rynki CO2
Tradycyjnie rynki CO2 (takim jest między innymi system EU ETS) dzielimy na tzw. obowiązkowe lub dobrowolne. W krajach afrykańskich, jak i w innych państwach rozwijających się przede wszystkim znajdziemy te drugie. Ich początek bierze się od Protokołu z Kioto, podczas którego uchwalania uznano, że biedniejsze państwa mogą przyłożyć się do osiągniecia celów redukcyjnych przez państwa rozwinięte.
Obecnie międzynarodowe podstawy tego systemu tworzy Porozumienie Paryski poprzez mechanizmy, których podstawą jest art. 6.2 i art. 6.4 porozumienia.
W ramach art. 6.4 Porozumienia Paryskiego działania mitygujace emisje mogą przekładać się na generowanie tzw. kredytów węglowych. Obecna struktura systemu przewiduje wiodącą rolę organ nadzorującego (ang. Article 6.4 Supervisory Body) działającego w ramach struktur UNFCCC.
Kredyty węglowe mogą być wykorzystywane na liczne sposoby. Istotnym czynnikiem podaży są podmioty prywatne (np. korporacje), które kupują kredyty jako element dobrowolnego wsparcia działań na rzecz klimatu. Dodatkowo są sektorowe systemy kompensacji emisji (np. CORSIA), która wymaga, aby linie lotnicze kupowały i umarzały te jednostki.
Poza tym, jeśli państwo będące gospodarzem projektu zatwierdzi kredyty na potrzeby przenoszenia dokonań mitygacyjnych pod art. 6.2. Porozumienia Paryskiego, to mogą być one wykorzystywane przez inne państwa na rzecz ich celów redukcyjnych.
Należy też zaznaczyć, że kredyty dobrowolne mogą być też generowane przez niezależne rejestry, np. Verra lub Gold Standard.
Wiarygodność kredytów węglowych?
Od 2023 r. kredyty węglowe zmagają się z kryzysem zaufania po serii negatywnych artykułów na ich temat. Obecnie ich krytyka jest wręcz bezrefleksyjna i nie bierze pod uwagę, jak bardzo zmienił się rynek od tego czasu oraz jak duży potencjał miał ma ten instrument polityki klimatycznej.
Podczas konferencji w Kigali słowo wiarygodność było odmienianie przez wszystkie przypadki poprzez obecnych interesariuszy. W tym obecni na konferencji ministrowie z państw afrykańskich podkreślali, że bez wkładu administracji w zapewnienie wiarygodności nie będzie możliwy dynamiczny rozwój rynków CO2.
Odzwierciedlają to też dane rynkowe, które pokazują, że kredyty uznawane za najbardziej wiarygodne, np. zgodne z metodyką Core Carbon Principles (CCP), osiągają znacznie większe ceny niż inne jednostki na rynku.
Jak wspomniano powyżej, rynek też przeszedł wiele zmian. Przede wszystkim ukształtowały się struktury i zasady mechanizmu pod art. 6.4 Porozumienia Paryskiego, którego ścisłe zasady nadzoru pozwolą na wyeliminowanie większości wcześniej notowanych negatywnych zjawisk.
Dodatkowo organizacje, takie jak Verra wprowadziły wiele korekt w swoich działaniach, w tym wprowadziły zmiany w sowich metodologiach przekładające się na bardziej konserwatywne liczenie osiągnieć redukcyjnych.
Niestety rynek kredytów, po załamaniu podaży spowodowanego negatywnymi artykułami, nigdy się nie odbił do poprzednich poziomów. I ma to wymierne konsekwencje. W reportażu dla „The Guardian” z 6 listopada 2025 r. opisano, jak załamanie rynku kredytów węglowych ograniczyło finansowanie projektu ochrony lasów w korytarzu Kasigau, między parkami Tsavo East i Tsavo West w Kenii.
W artykule mieszkańcy relacjonowali, że wypłaty dla lokalnej społeczności ustały, choć wcześniej z wpływów ze sprzedaży kredytów pokrywano m.in. opłaty szkolne oraz finansowano lokalne placówki zdrowotne i zbiorniki na wodę.
Kredyty węglowe jako źródło finansowania działań na rzecz klimatu oraz innych celów społecznych?
Kredyty węglowe są jednym ze sposobów, lecz oczywiście same w sobie niewystarczającym, do zapewnienia finansowania klimatycznego dla państw rozwijających się. Krytycy kredytów nie są jedocześnie zazwyczaj w stanie wskazać na realne alternatywne źródła tego finasowania.
Co istotne duża cześć projektów generujących kredyty nie ma na celu tylko mitygacji klimatycznej. Służą one np. wsparciu rolników w zakresie zrównoważonego rolnictwa, ochronie bioróżnorodności – są to tak zwane Co-benefits.
Niektóre z tych korzyści mogą rozwiązać najbardziej palące problemy na kontynencie afrykańskim. Przykładowo w Afryce Subsaharyjskiej blisko miliard osób nadal nie ma dostępu do czystych metod gotowania, a dym z tradycyjnych palenisk szkodzi zdrowiu.
Generowanie kredytów węglowych związanych z redukcją emisji pozwala obniżyć cenę kuchenek, a w niektórych projektach także paliwa. Dzięki finasowaniu płynącemu z kredytów, rodziny afrykańskie mogą zmienić szkodliwe dla nich piece. Według szacunków przytoczonych przez Międzynarodową Agencję Energetyczną w 2026 r. zanieczyszczenie powietrza w domach związane z gotowaniem na tradycyjnych paleniskach przyczynia się w Afryce do około 850 tys. przedwczesnych zgonów rocznie.
Zamiast podsumowania – czy będzie wystarczająca podaż kredytów węglowych?
W połowie lat 30. XXI wieku Unia Europejska planuje (jeśli procedowane zmiany legislacyjne wejdą w życie), wprowadzić niższy LRF (liniowy współczynnik redukcyjny) dzięki wykorzystaniu międzynarodowych kredytów węglowych generowanych pod art. 6.4 Porozumienia Paryskiego. UE do tego celu ma wykorzystywać tylko kredyty wysokiej jakości.
Powstaje jednak pytanie, czy rynek będzie w stanie dostarczyć odpowiednią liczbę takich jednostek.
Jeżeli obecna stagnacja utrzyma się przez kolejne lata, istnieje ryzyko niedoboru kredytów spełniających wysokie standardy jakościowe. Wiele potencjalnych projektów nie jest obecnie realizowanych z uwagi na ograniczone możliwości finansowania, a proces przygotowania i certyfikacji nowych przedsięwzięć wymaga czasu.
Dodatkowym wyzwaniem jest spadek kosztów niektórych technologii klimatycznych, który utrudnia wykazywanie dodatkowości projektów, stanowiącej jeden z podstawowych warunków generowania kredytów.
