Pod koniec czerwca Sąd w Paryżu wydał ważne orzeczenie w sprawie Notre Affaire à Tous i inni przeciwko TotalEnergies SE. Sprawa dotyczyła planu należytej staranności największego francuskiego koncernu energetycznego oraz sposobu uwzględnienia w nim ryzyk klimatycznych. Wyrok może mieć znaczenie nie tylko dla sektora energetycznego we Francji, ale również dla przedsiębiorstw działających na innych rynkach, w tym w Polsce.
TotalEnergies i spór o należytą staranność w obszarze klimatu
TotalEnergies to francuski, zintegrowany koncern energetyczny i naftowy, zaliczany do największych przedsiębiorstw tego sektora na świecie. W wydanym pod koniec czerwca wyroku Sąd w Paryżu uznał, że plan należytej staranności spółki narusza francuskie przepisy dotyczące obowiązku należytej staranności spółek dominujących. Powodem było niewystarczające uwzględnienie wpływu działalności przedsiębiorstwa na klimat, w szczególności emisji powstających w całym łańcuchu wartości.
Tło sprawy
Organizacje społeczne i samorządy przeciwko TotalEnergies
Sprawa rozpoczęła się w czerwcu 2019 r., kiedy sześć francuskich organizacji pozarządowych oraz koalicja czternastu gmin wezwały TotalEnergies do uzupełnienia planu należytej staranności w zakresie ryzyk klimatycznych. Ponieważ rozmowy ze spółką nie doprowadziły do porozumienia, w 2020 r. skierowano sprawę do sądu.
Czego dotyczyły zarzuty?
Francuska ustawa o obowiązku należytej staranności wymaga od objętych nią spółek dominujących opracowania, wdrożenia i publikowania planu identyfikującego poważne zagrożenia dla praw człowieka i środowiska związane z działalnością całej grupy kapitałowej.
Zdaniem powodów plan TotalEnergies nie uwzględniał w odpowiedni sposób ryzyk wynikających z emisji zakresu 3 (Scope 3). Są to emisje powstające w całym łańcuchu wartości przedsiębiorstwa, w tym podczas korzystania przez klientów z jego produktów. W przypadku koncernów paliwowych dotyczy to przede wszystkim emisji związanych ze spalaniem sprzedawanych paliw
Co uznał sąd?
Ryzyka klimatyczne są ryzykami środowiskowymi
Sąd potwierdził, że pojęcie ryzyk środowiskowych obejmuje również zmianę klimatu. Jednocześnie wskazał, że ryzyka związane z działalnością przedsiębiorstwa mogą obejmować także emisje zakresu 3.
Emisje zakresu 3 muszą być uwzględnione w analizie ryzyk
W ocenie sądu mapa ryzyk jest podstawą całego procesu należytej staranności, ponieważ wpływa na wszystkie późniejsze działania podejmowane przez przedsiębiorstwo. Skoro plan TotalEnergies obejmował emisje zakresu 1 i 2, a pomijał emisje zakresu 3, nie można było uznać go za kompletny.
Znaczenie miał również fakt, że spółka raportowała emisje zakresu 3 już od 2016 r. oraz dysponowała możliwością ich wyliczania. W rezultacie sąd nakazał uzupełnienie planu należytej staranności w ciągu sześciu miesięcy. Wykonanie tego obowiązku ma zostać zweryfikowane przez sąd na początku 2027 r.
Czy wyrok ma znaczenie dla przedsiębiorstw działających w Polsce?
To kolejne orzeczenie, w którym sąd podkreśla znaczenie należytej staranności w obszarze klimatu oraz obowiązek identyfikowania i ograniczania ryzyk związanych ze zmianami klimatycznymi. Choć polskie przepisy nie przewidują obecnie rozwiązań identycznych z francuską ustawą, z wyroku płynie kilka istotnych wniosków dla krajowych przedsiębiorstw.
Należyta staranność już dziś obejmuje ryzyka klimatyczne
Największe przedsiębiorstwa już obecnie w swoich raportach informują o stosowaniu Wytycznych ONZ dotyczących biznesu i praw człowieka oraz Wytycznych OECD dla przedsiębiorstw wielonarodowych dotyczących odpowiedzialnego prowadzenia działalności gospodarczej.
Podstawą obu dokumentów jest proces należytej staranności. Obejmuje on również identyfikację, ocenę i ograniczanie ryzyk klimatycznych. W praktyce oznacza to, że przedsiębiorstwa energetyczne powinny odpowiednio uwzględniać wpływ swojej działalności na klimat, również w szerszym łańcuchu wartości.
Niedostateczne zarządzanie tymi ryzykami może mieć znaczenie także w kontekście zgodności działalności przedsiębiorstwa z wymogami Taksonomii UE.
CSDDD zwiększy znaczenie należytej staranności
Kolejnym istotnym elementem są przepisy wdrażające dyrektywę CSDDD dotyczącą należytej staranności przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju.
Choć w toku prac legislacyjnych ograniczono niektóre obowiązki związane z planami neutralności klimatycznej, trudno mieć wątpliwości, że proces należytej staranności będzie obejmował wpływ przedsiębiorstwa na zmiany klimatyczne.
Wynika to również z faktu, że zmiany klimatyczne wpływają nie tylko na środowisko, ale także na możliwość korzystania z podstawowych praw człowieka. Właśnie dlatego kwestie klimatyczne coraz częściej stają się elementem oceny zgodności działalności przedsiębiorstw z międzynarodowymi standardami odpowiedzialnego biznesu.
Co warto zrobić już teraz?
Przedsiębiorstwa, które przygotowują się do nowych obowiązków związanych z należytą starannością, powinny zweryfikować, czy ich procesy obejmują:
- identyfikację ryzyk klimatycznych,
- ocenę wpływu działalności na klimat,
- analizę emisji w całym łańcuchu wartości,
- działania ograniczające zidentyfikowane ryzyka,
- rzetelną dokumentację i raportowanie podejmowanych działań.
Wyrok w sprawie TotalEnergies pokazuje, że oczekiwania wobec przedsiębiorstw w zakresie należytej staranności systematycznie rosną, a kwestie klimatyczne stają się jednym z kluczowych elementów tej oceny.
Jeżeli chcą Państwo przygotować swoją organizację do nowych wymogów w zakresie należytej staranności, raportowania ESG lub zarządzania ryzykami klimatycznymi, zapraszamy do kontaktu z Kancelarią Maruszkin.
