Już niedługo wejdą zmiany w transgranicznym przemieszczaniu odpadów. Nowy projekt ustawy przewiduje kary sięgające miliona złotych, obowiązkową cyfryzację obiegu dokumentów i drastyczny wzrost opłat skarbowych. Sprawdź, co zmieni się od maja 2026 roku i dlaczego stare procedury przestaną działać.
25 lutego bieżącego roku opublikowano rządowy projekt ustawy, dotyczącą transgranicznego przemieszczania odpadów. Ustawa ma zastąpić obecną ustawę z 2007 r. o międzynarodowym przemieszczaniu odpadów. Zmiany wynikają z unijnego rozporządzenia w sprawie przemieszczania odpadów.
Transgraniczne przemieszczanie odpadów – nowe obowiązki, nowe procedury
Projekt przewiduje doprecyzowanie właściwości organów i przypisanie kluczowej roli jak dotychczas Głównemu Inspektorowi Ochrony Środowiska jako organowi właściwemu w sprawach transgranicznego przemieszczania odpadów. Ustawa formalizuje też współpracę z organami kontrolnymi, w tym z Policją i wskazuje wyłącznie język polski jako akceptowany przez GIOŚ do przekazywania zgłoszeń, informacji czy dokumentów.
Najważniejszym kierunkiem projektu jest stworzenie krajowych ram i doprecyzowanie procedur, które umożliwią przejście na elektroniczny obieg dokumentów w oparciu o centralny system prowadzony przez Komisję Europejską (DIWASS).
Równolegle projekt porządkuje kwestie identyfikacji podmiotów na potrzeby postępowań i systemów, przyjmując numer EORI jako podstawowy identyfikator, a w razie jego braku NIP albo PESEL, z wykorzystaniem numerów rejestrowych takich jak REGON i BDO. Wprowadza również krajowe procedury decyzyjne dotyczące zgody na przemieszczanie, reguluje zezwolenia wstępne dla instalacji odzysku oraz określa dopuszczalne formy gwarancji finansowej.
Projekt istotnie przebudowuje tryb postępowania w sytuacjach, gdy przemieszczenie nie dochodzi do skutku zgodnie z planem. Dotychczas co do zasady konieczne było wszczęcie postępowania administracyjnego i wydanie decyzji, co w praktyce opóźniało zwrot odpadów po odmowie przyjęcia przez instalację.
Projekt odchodzi od automatyzmu: postępowanie ma być wszczynane dopiero wtedy, gdy podmiot nie wykona w terminie uzgodnionego między właściwymi organami dalszego sposobu postępowania z odpadami. Ma to umożliwić szybsze, operacyjne działanie i ograniczyć okres magazynowania odpadów, który może generować dodatkowe ryzyka środowiskowe, a jednocześnie utrzymać rozwiązanie w zgodzie z rozporządzeniem 2024/1157.
Równolegle projekt wzmacnia narzędzia wykonawcze po stronie organów. Uregulowano zasady przejęcia przez GIOŚ obowiązków zwrotu oraz zagospodarowania odpadów w sytuacji, gdy decyzja nakładająca te obowiązki jest niewykonalna, w szczególności po bezskutecznej egzekucji obowiązku niepieniężnego.
W obszarze nielegalnych przemieszczeń utrzymano model decyzji zobowiązującej do zwrotu lub zagospodarowania, ale dodano rozwiązanie przyspieszające: GIOŚ będzie mógł już na etapie wszczęcia postępowania skierować fakultatywne wezwanie do zwrotu lub zagospodarowania, aby nie czekać na finał postępowania administracyjnego. Jeżeli wezwanie zostanie wykonane niezgodnie z jego treścią, projekt przewiduje administracyjną karę pieniężną nakładaną przez WIOŚ.
Projekt przewiduje także jednoinstancyjność postępowań prowadzonych przez GIOŚ w sprawach zobowiązania do odbioru i zagospodarowania odpadów zarówno przy braku realizacji przemieszczenia zgodnie z planem, jak i przy przemieszczeniach nielegalnych. Uzasadnieniem są krótkie terminy wynikające z rozporządzenia 2024/1157 na zwrot oraz odzysk lub unieszkodliwienie odpadów oraz dotychczasowe doświadczenia, w których dwuinstancyjność wydłużała postępowania ponad terminy unijne.
Autorzy chcą, aby szybciej doprowadzić do ostateczności rozstrzygnięć i realnego zagospodarowania odpadów, a tym samym ograniczyć ryzyko szkód w środowisku.
Z perspektywy praktycznej istotne jest utrzymanie zakazu przywozu do Polski odpadów do unieszkodliwiania oraz odpadów komunalnych, z wyjątkiem odpadów selektywnie zebranych do recyklingu, a także wprowadzenie mechanizmu wyznaczania przejść granicznych dla przemieszczeń realizowanych poza Unią Europejską.
Transgraniczne przemieszczanie odpadów – sankcje i ryzyka dla przedsiębiorców
Najbardziej odczuwalnym elementem projektu są sankcje administracyjne i koszty formalne. Projekt przewiduje administracyjne kary pieniężne m.in. za:
- niewykonanie decyzji w sprawach odbioru lub zagospodarowania odpadów (20 000–100 000 zł),
- nielegalne przemieszczanie odpadów (co do zasady 50 000–1 000 000 zł dla zgłaszającego; 30 000–1 000 000 zł dla organizującego; 30 000–1 000 000 zł, dla odbiorcy odpadów przemieszczonych nielegalnie),
- naruszenia warunków procedury rzędu 20 000–200 000 zł.
Z uzasadnienia projektu wynika, że kary mają być bardziej odczuwalne: wzrosną ich dolne progi, a maksymalna wysokość pozostanie na poziomie 1 000 000 zł.
Wysokość sankcji ma być powiązana zarówno ze skalą ryzyka dla środowiska, jak i z kosztami legalnego działania. Projekt odwołuje się tu także do kosztów formalnych, takich jak opłata skarbowa:
- 14 000 zł za zgodę na jednokrotne lub wielokrotne przemieszczenie odpadów,
- 2 000 zł za zezwolenie wstępne.
Projekt zakłada wejście w życie 21 maja 2026 r. i uchyla ustawę z 2007 r. Równolegle projekt wprowadza zmiany w szeregu ustaw sektorowych, w tym m.in. w:
- Prawie ochrony środowiska,
- ustawie o transporcie drogowym,
- ustawie o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji,
- ustawie o opłacie skarbowej,
- ustawie o odpadach,
- ustawie o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi,
- ustawie o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym.
Projekt jest na etapie uzgodnień, konsultacji publicznych i opiniowania w trybie rządowym.
Transgraniczne przemieszczanie odpadów – wsparcie od Kancelarii Maruszkin
Jeśli potrzebujesz wsparcia w zrozumieniu nowego projektu ustawy o transgranicznym przemieszczaniu odpadów, to specjaliści z Kancelarii Maruszkin chętnie pomogą – skontaktuj się z nami.
