Ciekawą inicjatywą legislacyjną zdaje się być Akt w sprawie gospodarki o obiegu zamkniętym (Circular Economy Act), który miałby być przyjęty w formie rozporządzenia w IVQ 2026 r.
Jest to ciekawe zjawisko, gdyż do tej pory w zakresie GOZ pojawiały się jedynie „action plans” a nie twarde prawo. Być może nadszedł czas, by ujednolicić sprawy GOZ nadając im kształt aktu prawnego.
Co ciekawe, projektowane przepisy mają się właśnie opierać się na Circular Economy Action Plan 2.0. wzmacniając i rozszerzając podjęte tam działania, aby przyspieszyć transformację Europy w kierunku gospodarki efektywnie wykorzystującej zasoby, wytwarzającej mniej odpadów i neutralnej klimatycznie.
Kontekst polityczny
Gospodarka o obiegu zamkniętym ma kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa gospodarczego, odporności, konkurencyjności i dekarbonizacji UE. Jest też postrzegana przez społeczeństwo jako jedno z najskuteczniejszych rozwiązań problemów środowiskowych. Dotychczasowe postępy w jej wdrażaniu są jednak niewystarczające, co podkreślają m.in. europejski przemysł, Rada Europejska, Parlament Europejski. W wytycznych politycznych Komisji Europejskiej na lata 2024–2029, Kompasie konkurencyjności i Pakcie dla czystego przemysłu potwierdzono potrzebę przyspieszenia działań oraz zapowiedziano przyjęcie aktu w sprawie gospodarki o obiegu zamkniętym do końca 2026 r. Ma on za zadanie wzmocnić jednolity rynek odpadów i surowców wtórnych poprzez zwiększenie podaży i popytu na wysokiej jakości surowce wtórne w konkurencyjnych cenach.
Gospodarka o obiegu zamkniętym a problem jaki ma być rozwiązany
UE jest silnie uzależniona od importu wielu surowców, w tym krytycznych, a poziom zasobooszczędności wciąż pozostaje niski. Jednocześnie koszty środowiskowe gospodarki linearnej nie są w pełni uwzględniane. Rozwój GOZ jest więc kluczowy dla zwiększenia konkurencyjności, ograniczenia zależności od importu oraz zmniejszenia presji na środowisko.
Postępy w tym zakresie są jednak niewielkie, co prawda wskaźnik powtórnego wykorzystania materiałów w UE wzrósł z 10,7% w 2010 r. do 11,8% w 2023 r. to pozostaje on wciąż niewielki. Podaż i popyt na surowce wtórne są zatem wiąż niewystarczające, a ich ceny często wyższe, a jakość niższa niż surowców pierwotnych.
Dodatkowa bariera to rozdrobnienie jednolitego rynku odpadów i surowców wtórnych, wynikające m.in. z niejednolitego stosowania przepisów regulacji w państwach członkowskich. Jest to znany problem, który utrudnia przedsiębiorstwom przetwarzanie odpadów w wartościowe surowce i osiąganie korzyści skali.
Problem pogłębiają także niedoskonałości rynku, takie jak brak odpowiednich zachęt ekonomicznych, ograniczony dostęp do informacji oraz nierozliczone strumienie odpadów. Akt w sprawie gospodarki o obiegu zamkniętym miałby ograniczyć te bariery i usprawnić funkcjonowanie jednolitego rynku.
Planuje się, że Akt miałby zwiększyć zarówno podaż, jak i popyt na surowce wtórne, w tym surowce krytyczne, oraz wzmocnić jednolity rynek odpadów i surowców wtórnych. Planowane są działania legislacyjne i nielegislacyjne, połączone z uproszczeniem procedur i ograniczeniem obciążeń administracyjnych
Działania miałyby opierać się na dwóch głównych filarach:
- rozwiązanie problemu e-odpadów, które są najszybciej rosnącym strumieniem odpadów w UE, przy jednocześnie niskim poziomie recyklingu. Celem jest poprawa ich zbierania, recyklingu oraz zwiększenie wykorzystania zawartych w nich surowców krytycznych,
- wzmocnienie jednolitego rynku odpadów i surowców wtórnych, m.in. poprzez reformę zasad utraty statusu odpadu, uproszczenie i cyfryzację systemów rozszerzonej odpowiedzialności producenta oraz wprowadzenie kryteriów zamówień publicznych wspierających gospodarkę o obiegu zamkniętym
Co nam to da?
Choć wydawać by się mogło, że kolejny raz UE narzuca nam rozwiązania prawne, to należy zdać sobie sprawę, że przejście na GOZ wzmocni bezpieczeństwo gospodarcze UE oraz przyczyni się do dywersyfikacji i ekologizacji łańcuchów dostaw. Może również obniżyć koszty przedsiębiorstw produkcyjnych, które zwykle wydają na materiały ponad dwa razy więcej niż na pracę lub energię.
Rozwiązania oparte na obiegu zamkniętym są także ważne dla osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2050 r., ponieważ mogą zmniejszyć emisje gazów cieplarnianych o ok. 20–25%.
Korzyści skierowane są również w stronę konsumencką, ponieważ odczuwać będą oni mogli niższe koszty utrzymania, większe możliwości ponownego użycia i naprawy produktów oraz poprawę stanu środowiska i zdrowia publicznego. Rozwój modeli biznesowych opartych na obiegu zamkniętym może także sprzyjać tworzeniu nowych miejsc pracy, zwłaszcza w sektorze MŚP. Inicjatywa ma jednocześnie dążyć do ograniczenia obciążeń administracyjnych oraz uwzględniać wpływ na konkurencyjność UE i handel międzynarodowy.
Gospodarka o obiegu zamkniętym – kiedy pojawi się nowe prawo?
Czas na uwagi do tej inicjatywy zakończył się 6 listopada 2025 r. Obecnie Komisja Europejska rozpatruje uwagi i przygotowuje akt prawny. Planuje się, by projekt pojawił się w IV kwartale 2026 r., a zatem już całkiem niedługo.
Jako kancelaria monitorujemy kolejne kroki tej procedury i będziemy Państwa na bieżąco o nich informować. Jeśli na ten moment masz dodatkowe pytania, to jesteśmy do Twojej dyspozycji – napisz do nas!
