Rozporządzenie PPWR (Packaging and Packaging Waste Regulation) wprowadza jednolite, bezpośrednio stosowane w państwach UE zasady dotyczące opakowań i odpadów opakowaniowych. Jednym z kluczowych zagadnień praktycznych jest prawidłowe ustalenie, czy dany wyrób w ogóle jest „opakowaniem” w rozumieniu PPWR, a jeśli tak, do jakiej kategorii opakowań należy oraz czy ma charakter wielomateriałowy. Od tej kwalifikacji zależy zakres obowiązków, m.in. projektowych, informacyjnych, organizacyjnych i sprawozdawczych po stronie przedsiębiorców.
Jaka jest definicja opakowania wg PPWR?
PPWR w art. 3 wprowadza ogólną definicję opakowania. W uproszczeniu chodzi o każdy wyrób (niezależnie od materiału), który ze względu na swoją funkcję, materiał i projekt można przyporządkować do formatu opakowania i który jest przeznaczony do przechowywania, ochrony, obsługi, dostarczania lub prezentacji produktów w łańcuchu dostaw, tj. w relacjach między podmiotami gospodarczymi albo wobec użytkownika końcowego.
Z definicji wynikają dwa kluczowe wnioski praktyczne. Przede wszystkim decydująca jest funkcja w realiach obrotu. Jeśli wyrób służy wskazanym w rozporządzeniu celom, np. ochronie lub dostarczeniu produktu, może zostać uznany za opakowanie nawet wtedy, gdy w organizacji bywa opisywany i traktowany jako „część produktu” lub „akcesorium”. Po drugie, PPWR mocno akcentuje projekt i zamierzone użycie. Istotne jest to, do czego wyrób został zaprojektowany i jak ma być wykorzystywany, a nie wyłącznie jego nazwa handlowa czy wewnętrzna kwalifikacja w firmie.
Definicja obejmuje także elementy graniczne, w tym m.in. komponenty niebędące integralną częścią produktu, ale przeznaczone do użycia lub usunięcia razem z produktem, elementy pomocnicze umieszczone na produkcie (spełniające funkcję opakowania), a także wyroby jednorazowe przeznaczone do napełniania w punkcie sprzedaży oraz niektóre przypadki typowe dla żywności (np. torebki herbaty czy kapsułki z kawą). W konsekwencji „opakowaniem” w rozumieniu PPWR może być również element, który w praktyce biznesowej funkcjonuje jako dodatkowy komponent, nośnik informacji albo część zestawu.
Dlaczego załącznik 1 w PPWR jest tak ważny?
PPWR zawiera w załączniku I orientacyjny wykaz wyrobów, które uznaje się albo nie uznaje się za opakowanie. Wykaz ma ułatwiać stosowanie definicji z art. 3 i pokazywać proste przykłady w praktyce.
Załącznik I obejmuje trzy grupy przykładów:
- wyroby, które są opakowaniem, czyli np. wieszaki na ubrania (sprzedawane z ubraniami), foliowe opakowania po herbacie i kawie, pudełka na tubki pasty do zębów, etykiety zawieszone bezpośrednio lub umieszczone na produkcie
- wyroby, które nie są opakowaniem, czyli np. pudełka na narzędzia, wkłady atramentowe do drukarek, rozpuszczalne torebki na detergenty,
- przypadki warunkowe („opakowanie tylko jeśli…”), gdzie decyduje sposób użycia. Klasyczny przykład to jednorazowy kubek: sprzedawany pusty co do zasady nie jest opakowaniem, ale staje się nim, gdy jest napełniany w punkcie sprzedaży i służy przekazaniu napoju konsumentowi.
Jakie są kategorie opakowań w PPWR: handlowe, zbiorcze, transportowe
PPWR wyróżnia trzy podstawowe kategorie opakowań: handlowe, zbiorcze i transportowe. Opakowanie handlowe to takie, które stanowi jednostkę sprzedaży dla użytkownika końcowego w punkcie sprzedaży. Opakowanie zbiorcze służy zgrupowaniu określonej liczby jednostek sprzedaży (np. na etapie sprzedaży lub dystrybucji). Opakowanie transportowe ma ułatwiać obsługę i przewóz jednostek sprzedaży lub opakowań zbiorczych. W praktyce jest to podział odpowiadający funkcji opakowania w łańcuchu dostaw i „odległości” od konsumenta.
Dla uproszczenia:
- handlowe, czyli to, co idzie do konsumenta (np. butelka, słoik, karton produktu, saszetka),
- zbiorcze, czyli to, co grupuje jednostki sprzedaży (np. folia na zgrzewce, karton zbiorczy),
- transportowe, czyli to, czym posługujemy się stricte na etapie logistyki i transportu (np. paletowy, skrzynie transportowe).
Kategoria opakowania ma znaczenie praktyczne, bo część obowiązków jest „adresowana” do określonych poziomów opakowań (np. inne obowiązki dla transportowych w B2B, inne dla handlowych w kontakcie z konsumentem). Dlatego audyt opakowań bez przypisania kategorii zwykle nie daje się przełożyć na konkretne działania w firmie.
Opakowanie wielomateriałowe i próg 5%
PPWR definiuje opakowanie wielomateriałowe jako jednostkę opakowania składającą się z co najmniej dwóch różnych materiałów, których nie można oddzielić ręcznie, przy czym każdy z tych materiałów stanowi więcej niż 5% całkowitej masy jednostki opakowania. Jednocześnie definicja wskazuje elementy, które nie powinny przesądzać o kwalifikacji, w szczególności takie jak etykiety oraz warstwy farb, lakierów i klejów.
Próg 5% pełni w praktyce dwie kluczowe funkcje. Pozwala oddzielić komponenty o marginalnym znaczeniu masowym od komponentów, które realnie współtworzą konstrukcję opakowania. W myśl PPWR jeżeli udział danego materiału nie przekracza 5% masy jednostki opakowania, co do zasady nie prowadzi to do uznania opakowania za wielomateriałowe. Po drugie, próg ten wymusza podejście oparte na danych liczbowych, a nie na ogólnym opisie „dominującego materiału”. W wielu przypadkach dopiero zestawienie mas poszczególnych warstw i elementów (np. laminatów lub barier) pokazuje, że drugi materiał przekracza 5% i zmienia kwalifikację prawną.
Z perspektywy audytu wewnętrznego oznacza to konieczność pozyskania i utrzymywania wiarygodnych danych materiałowo-masowych dla jednostek opakowania (np. w postaci zestawienia materiałów i mas poszczególnych komponentów), tak aby kwalifikacja jako opakowanie wielomateriałowe była oparta na weryfikowalnych parametrach, a nie na uproszczonej deklaracji materiałowej.
Co powinien zawierać dobry audyt opakowaniowy?
PPWR doprecyzowuje pojęcie „opakowania” i jednocześnie daje praktyczne narzędzia do jego stosowania.
Z tego względu racjonalnym punktem wyjścia przed wdrożeniem szczegółowych obowiązków PPWR jest audyt opakowań, który powinien co najmniej:
- ustalić, czy dany wyrób jest opakowaniem (w pierwszej kolejności weryfikując załącznik I, potem definicję ogólną z arr. 3 PPWR),
- przypisać opakowania do kategorii: handlowe, zbiorcze lub transportowe,
- ustalić skład materiałowy opakowania, w tym udział masowy poszczególnych materiałów, oraz zweryfikować, czy udział któregokolwiek z nich przekracza 5% masy jednostki opakowania, co może skutkować kwalifikacją jako opakowanie wielomateriałowe,
- prowadzić wewnętrzny rejestr opakowań, obejmujący dane takie jak np. zastosowanie, kategoria opakowania, skład materiałowy, masa jednostki opakowania, dostawca oraz kraj pierwszego wprowadzenia do obrotu.
Dopiero na tej podstawie możliwe jest przypisanie wymogów PPWR do konkretnych procesów w spółce (zakupy, projektowanie, logistyka, sprzedaż, raportowanie).
Jeśli potrzebujesz audytu opakowaniowego – jesteśmy, żeby Ci pomóc!
Zapraszamy też na kompleksowe szkolenie o opakowaniach. Już 24 lutego odbędzie się szkolenie premium: „Rewolucja opakowaniowa (PPWR i System Kaucyjny)”.
Podczas spotkania wyjdziemy poza same definicje PPWR i omówimy praktyczne aspekty zarządzania opakowaniami w Twoim biznesie, omówimy również system kaucyjny i aspekty greenwashingu w opakowaniach.
📅 Kiedy: 24 lutego
📍 Gdzie: Online
🚀 Zapisy i szczegóły: Warsztat PPWR i System Kaucyjny (24.02) | Opakowania | Kancelaria Maruszkin
Zachęcamy do kontaktu!
