W dniach 19-31 października 2026 roku w Erywaniu odbyła się 17 Konferencja Stron Konwencji o różnorodności biologicznej (CBD COP17).
Konferencje Stron (COP, ang. Conference of the Parties) to cykliczne spotkania państw będących stronami międzynarodowych konwencji środowiskowych. Z kolei Konwencja o różnorodności biologicznej (CBD, ang. Convention on Biological Diversity) to międzynarodowa umowa dotycząca ochrony różnorodności biologicznej, zrównoważonego użytkowania jej elementów oraz wykorzystania zasobów genetycznych.
Celem spotkań stron Konwencji (CBD COP) jest ocena realizacji przyjętych zobowiązań oraz uzgadnianie dalszych działań na rzecz ochrony różnorodności biologicznej. Na COP17 w Armenii państwa oceniały postępy w realizacji ustaleń z 2022 roku i uzgadniały działania mające zahamować i odwrócić proces utraty bioróżnorodności do 2030 roku.
Podejmowane na konferencjach ustalenia wpływają na kierunki polityki środowiskowej, istotnej m.in. dla bezpieczeństwa żywnościowego, dostępu przemysłu do wody i surowców biologicznych oraz stabilności łańcuchów dostaw. Dla przedsiębiorców konferencje COP są ważnym sygnałem możliwych zmian regulacyjnych, nowych oczekiwań dotyczących zrównoważonego prowadzenia działalności oraz kierunków przyszłych inwestycji.
W naszym podsumowaniu zwracamy uwagę przede wszystkim na dwa zagadnienia:
- finansowanie ochrony i odbudowy przyrody,
- reformę dotacji publicznych szkodliwych dla przyrody.
Co państwa oceniały podczas COP17 w Armenii?
Punktem odniesienia jest globalne porozumienie Kunming-Montreal, przyjęte w grudniu 2022 roku podczas COP15, obejmujące 23 cele do 2030 roku i cztery cele długoterminowe do 2050 roku. Najbardziej rozpoznawalny z nich zakłada objęcie skuteczną ochroną co najmniej 30% obszarów lądowych, wód śródlądowych i morskich do 2030 roku.
Raport o realizacji celów bioróżnorodności przed COP17
Punktem wyjścia do obrad był opublikowany 24 września 2026 roku przez Sekretariat CBD raport State of Biodiversity Action. Wynika z niego, że przy obecnym tempie działań realizacja większości celów wyznaczonych na 2030 rok jest zagrożona. Jedynie 45% państw przekazało krajowe strategie i plany działań na rzecz różnorodności biologicznej (NBSAP) w terminie umożliwiającym uwzględnienie ich w raporcie.
W pierwszym tygodniu obrad państwa rozpoczęły negocjacje nad sposobami przyspieszenia realizacji celów do 2030 roku. Rozmowy dotyczyły m.in. poprawy monitorowania postępów i przygotowania planu dalszych działań, określanego jako Yerevan Pathway.
Najważniejsze ustalenia COP17 w Armenii
W drugim tygodniu obrad, 27-28 października, odbył się segment ministerialny, podczas którego ministrowie finansów i środowiska rozmawiali m.in. o finansowaniu ochrony przyrody. W negocjacjach poruszano również kwestie reformy szkodliwych dotacji oraz udziału sektora prywatnego. Ze względu na przedłużające się negocjacje Konferencję zakończono 31 października, dzień po planowanym terminie.
Finansowanie ochrony przyrody po COP17
Zgodnie z celem 19 porozumienia Kunming-Montreal z 2022 roku do 2030 roku na ochronę różnorodności biologicznej ma trafiać ze wszystkich źródeł co najmniej 200 mld dolarów rocznie.
Według raportu OECD An overview of global biodiversity finance z 1 października 2026 roku w latach 2023-2025 globalne finansowanie ochrony bioróżnorodności ze źródeł publicznych i prywatnych wynosiło średnio 74,9-92,4 mld dolarów rocznie.
Podczas COP17 ogłoszono nowe zobowiązania i inicjatywy finansowe o łącznej wartości blisko 2 mld dolarów, co stanowi niewielką kwotę w stosunku do globalnych potrzeb.
Kto powinien finansować ochronę bioróżnorodności?
Sporną kwestią było to, które państwa powinny finansować ochronę przyrody. UE i część innych państw rozwiniętych zabiegały o rozszerzenie grona państw przyjmujących zobowiązania finansowe m.in. o Chiny, Indie i Arabię Saudyjską.
Podczas sierpniowych negocjacji przygotowawczych grupa państw rozwiniętych, na czele z Kanadą, zaproponowała wykorzystanie klasyfikacji dochodowej Banku Światowego do rozszerzenia wykazu państw zobowiązanych do finansowania ochrony różnorodności biologicznej. Propozycji sprzeciwiły się 83 państwa rozwijające się.
Ostatecznie uzgodniono, że zainteresowane państwa będą mogły przed COP18 dobrowolnie zgłosić gotowość do przyjęcia takich zobowiązań.
Jednocześnie Chiny, które w 2021 roku zadeklarowały przeznaczenie 1,5 mld juanów (około 225 mln dolarów) na Fundusz Kunming na rzecz różnorodności biologicznej, przekazały dotychczas 400 mln juanów. Podczas COP17 w Erywaniu ogłosiły zatwierdzenie dziewięciu nowych projektów finansowanych z tego funduszu.
Reforma dotacji szkodliwych dla przyrody
Zgodnie z celem 18 porozumienia Kunming-Montreal państwa zobowiązały się do zidentyfikowania do 2025 roku zachęt szkodliwych dla różnorodności biologicznej, w tym dotacji publicznych, a następnie do ich likwidacji, stopniowego wycofywania lub reformowania. Do 2030 roku wartość takich zachęt ma zostać ograniczona o co najmniej 500 mld dolarów rocznie.
Chodzi m.in. o wsparcie, które sprzyja nadmiernej eksploatacji zasobów naturalnych lub degradacji ekosystemów.
Podczas COP17 państwa potwierdziły potrzebę przyspieszenia realizacji przyjętego w 2022 roku celu ograniczenia szkodliwych zachęt o co najmniej 500 mld dolarów rocznie do 2030 roku. Nie uzgodniono jednak szczegółowych działań dotyczących reformy wsparcia w poszczególnych sektorach gospodarki.
Dlaczego COP17 ma znaczenie dla przedsiębiorców?
Historia pokazuje, że ustalenia przyjęte na forum ONZ mogą z czasem trafić do prawa krajowego i unijnego, nakładając na przedsiębiorców nowe obowiązki.
Przykładem jest Protokół z Nagoi, przyjęty w 2010 roku podczas COP10. W celu zapewnienia jego przestrzegania Unia Europejska przyjęła rozporządzenie nr 511/2014, które nakłada na podmioty objęte jego zakresem obowiązek dochowania należytej staranności przy wykorzystywaniu zasobów genetycznych. Przepisy te mają znaczenie m.in. dla sektorów farmaceutycznego, kosmetycznego, spożywczego i biotechnologicznego.
Dlaczego w 2026 roku odbyły się dwie konferencje COP17?
Październikowe obrady w Erywaniu, o których mowa w niniejszym artykule, dotyczyły Konwencji o różnorodności biologicznej (CBD – Convention on Biological Diversity), czyli ochrony gatunków i ekosystemów.
Sierpniowe obrady w Ułan Bator (17-28 sierpnia) dotyczyły natomiast odrębnej Konwencji ONZ w sprawie zwalczania pustynnienia (UNCCD) i skupiały się na degradacji gruntów oraz suszach.
Obie konferencje dotyczą ochrony środowiska, ale odbywają się w ramach odrębnych konwencji i mają różny zakres tematyczny.
Nasz komentarz. Od międzynarodowych celów do praktyki gospodarczej
Przebieg COP17 pokazał, że do największych wyzwań należą pozyskiwanie środków na ochronę przyrody oraz reforma wsparcia dla działalności szkodliwej dla środowiska.
Według Międzynarodowego Instytutu Zrównoważonego Rozwoju (IISD) rządy przeznaczają co najmniej 2 bln. dolarów rocznie na dotacje i inne zachęty, które negatywnie wpływają na środowisko.
Dla przedsiębiorców szczególne znaczenie mogą mieć ewentualne zmiany w systemach wsparcia publicznego. Reforma dotacji może w przyszłości wpłynąć na dostępność dofinansowania dla poszczególnych sektorów gospodarki oraz zwiększyć znaczenie kryteriów środowiskowych przy przyznawaniu pomocy publicznej.
Przedsiębiorcy korzystający z publicznego wsparcia w sektorach takich jak rolnictwo, leśnictwo czy energetyka powinni liczyć się z możliwością zmian w tym zakresie.
Kolejny etap prac to COP18, która odbędzie się w 2028 roku w Quito (Ekwador). Będziemy śledzić, czy ustalenia z Erywania zostaną przełożone na przepisy krajowe i unijne.
