Moment wprowadzenia do obrotu to nie moment ekspozycji w sklepie
Intuicyjnie wielu uczestników rynku utożsamia wprowadzenie produktu do obrotu z momentem, w którym produkt pojawia się w sklepie na półce. Tymczasem ustawa o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi wiąże powstanie zasadniczych obowiązków (w tym w systemie kaucyjnym) z momentem pierwszego udostępnienia produktu w opakowaniu na terytorium kraju, a nie z etapem detalicznej sprzedaży lub ekspozycji w punkcie handlowym. W konsekwencji „wprowadzenie do obrotu” jest kategorią odnoszącą się do zdarzeń w łańcuchu dostaw na wcześniejszych etapach (producent, importer, podmiot dokonujący WNT), podczas gdy ekspozycja w sklepie jest zwykle czynnością następczą, dotyczącą towaru już wcześniej wprowadzonego do obrotu.
Czym jest wprowadzenie do obrotu?
Ustawa definiuje „wprowadzenie do obrotu” jako odpłatne albo nieodpłatne udostępnienie opakowań lub produktów w opakowaniach po raz pierwszy na terytorium kraju w celu używania lub dystrybucji.
Ustawa przesądza też, że za wprowadzenie do obrotu uważa się również określone zdarzenia transgraniczne wykonywane na potrzeby działalności gospodarczej (m.in. import i WNT).
W praktyce „wprowadza do obrotu” nie ten, kto sprzedaje konsumentowi jako ostatni, lecz ten, kto inicjuje pojawienie się produktu/opakowania na rynku krajowym. To on ma realny wpływ na np. wybór materiału, projekt opakowania, decyzje o oznakowaniu, umowy z podmiotem reprezentującym i finansowanie systemu.
Dlatego ustawodawca wiąże obowiązki (w tym w systemie kaucyjnym) z „pierwszym udostępnieniem”, a nie z późniejszymi etapami obrotu detalicznego.
Kiedy dokładnie następuje „wprowadzenie do obrotu”?
Sama definicja mówi „udostępnienie po raz pierwszy”, ale ustawa idzie dalej i wprost wskazuje dzień wprowadzenia do obrotu – czyli datę, która często przesądza o tym, czy dana partia podpada pod nowe obowiązki, czy jeszcze pod reżim przejściowy.
Zgodnie z ustawą wprowadzenie do obrotu następuje w dniu:
- wydania z magazynu albo przekazania osobie trzeciej – dla opakowań/produktów wytworzonych w Polsce,
- przywozu na terytorium kraju – dla importu,
- wystawienia faktury potwierdzającej WNT opakowań lub produktów w opakowaniach.
Przykładowo, wprowadzeniem do obrotu będą następujące sytuacje:
- Producent w Polsce wydaje z magazynu partię napojów do dystrybutora (albo do własnej sieci dystrybucyjnej),
- Importer sprowadza napoje w opakowaniach spoza UE – momentem „wprowadzenia” będzie przywóz na terytorium kraju,
- Producent rozdaje napoje w opakowaniach jako gratisy na evencie – wprowadzenie jest możliwe także nieodpłatnie.
Ustawa rozwiązuje też klasyczny problem „kilku potencjalnych dat” – jeżeli wprowadzenie mogłoby być identyfikowane według dwóch różnych zdarzeń, liczy się wcześniejsza data.
Na koniec, w art. 9 ustawy znajduje się przepis niezwykle praktyczny w sporach i kontrolach. Ciężar dowodu co do tego, że wprowadzenie nie nastąpiło albo nastąpiło w innym dniu, spoczywa na wprowadzającym.
Uruchomienie, a przystąpienie do systemu kaucyjnego
Ustawa posługuje się definicją „uruchomienia systemu kaucyjnego” jako dnia, od którego system jest prowadzony przez podmiot reprezentujący zgodnie z zasadami ustawowymi – z zastrzeżeniem, że nie może to być dzień wcześniejszy niż 1 października 2025 r.
Równolegle ustawa reguluje przystępowanie do systemu przez wprowadzających. Warunkiem przystąpienia jest zawarcie umowy z podmiotem reprezentującym dotyczącej przystąpienia do systemu (dla całej masy opakowań danego rodzaju lub rodzajów).
Rozróżnienie „uruchomienia” i „przystąpienia” ma kluczowe znaczenie, bo przepisy przejściowe (o których mowa niżej) wiążą możliwość dalszego obrotu nieoznakowanymi opakowaniami przede wszystkim z dniem przystąpienia danego wprowadzającego do systemu, a nie wyłącznie z datą jego uruchomienia.
Obowiązek oznakowania „znakiem kaucji” – zasada ogólna
Co do zasady wprowadzający produkty w opakowaniach na napoje (oraz wprowadzający bezpośrednio w określonych modelach) mają obowiązek umieszczać na opakowaniach oznakowanie wskazujące na objęcie opakowania systemem kaucyjnym i określające wysokość kaucji (załącznik nr 4 do ustawy).
W praktyce oznacza prostą regułę – nowe partie napojów w opakowaniach objętych systemem powinny być projektowane/drukowane z etykietą zawierającą oznakowanie.
Na tym tle naturalnie powstaje pytanie. Skoro obowiązek oznakowania istnieje, to dlaczego wciąż widzimy „stare” opakowania, tj. bez znaku kaucji?
Dlaczego na półkach nadal mogą być opakowania bez oznakowania, czyli co mówią przepisy przejściowe
Co do zasady wprowadzający produkty w opakowaniach na napoje mają obowiązek umieszczania na opakowaniach oznakowania wskazującego na objęcie opakowania systemem kaucyjnym oraz określającego wysokość kaucji.
Jednak ustawodawca przewidział mechanizmy przejściowe, które pozwalają, aby przez pewien czas w obrocie (a więc także w sprzedaży detalicznej) pojawiały się opakowania bez takiego oznakowania. Kluczowe regulacje znajdują się w ustawie z dnia 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2023 poz. 1852)
W uproszczeniu, opakowania objęte systemem kaucyjnym (wskazane w załączniku nr 1a) mogą być nadal wykorzystywane bez „znaku kaucji” w dwóch podstawowych sytuacjach:
- gdy napoje w tych opakowaniach zostały wprowadzone do obrotu przed dniem przystąpienia wprowadzającego do systemu kaucyjnego – wtedy można je wykorzystywać do zużycia, zwrotu lub wyczerpania zapasów
- gdy zostały wprowadzone do obrotu w okresie 3 miesięcy od dnia przystąpienia, ale nie później niż do 31 grudnia 2025 r., i jednocześnie opakowania te nie mają oznakowania kaucyjnego. Również w tym wariancie mogą być wykorzystywane do zużycia, zwrotu lub wyczerpania zapasów.
Co istotne, ustawodawca jednoznacznie przesądził, że za opakowania z tych dwóch kategorii nie pobiera się kaucji.
W praktyce oznacza to, że towar, który został wprowadzony do obrotu wcześniej na etapie producenta, importera lub hurtu, może trafić do sklepów już po rozpoczęciu funkcjonowania systemu, ale nadal pozostać bez oznakowania i bez poboru kaucji, ponieważ korzysta z reżimu przejściowego.
Dodatkowo art. 9 przewiduje rozwiązanie dla podmiotów, które miały własne systemy pobierania i zwracania kaucji przed wejściem w życie przepisów o systemie kaucyjnym, czyli np. browary, mogą one prowadzić taki system do 31 grudnia 2025 r. na dotychczasowych zasadach, a ponadto opakowania objęte załącznikiem nr 1a, w których napoje zostały wprowadzone do obrotu przed 1 stycznia 2026 r., mogą być jeszcze zbierane, a pobrana kaucja może być zwracana „po staremu” także po tej dacie, jednak nie dłużej niż do 31 grudnia 2026 r.
Wsparcie Kancelarii Maruszkin
Zrozumienie definicji „wprowadzenia do obrotu” jest kluczowe dla uniknięcia sankcji administracyjnych i sprawnego zarządzania zapasami w okresie transformacji systemu. Nasz zespół wspiera przedsiębiorców w audycie procesów logistycznych pod kątem zgodności z nowymi przepisami.
Jeśli potrzebują Państwo wsparcia w analizie umów z podmiotami reprezentującymi lub chcą Państwo zweryfikować poprawność klasyfikacji swoich produktów, zachęcamy do kontaktu z naszymi ekspertami.
A jeśli chcesz dowiedzieć się więcej na temat systemu kaucyjnego, PPWR, czy innych regulacji dotyczących opakowań, zapisz się na nasze szkolenie już 24 lutego!
