Gospodarka olejami odpadowymi: kluczowe ustalenia raportu NIK
Najwyższa Izba Kontroli w najnowszym raporcie dotyczącym gospodarki olejami odpadowymi wskazała na istotne i systemowe nieprawidłowości w nadzorze nad jednym z bardziej ryzykownych strumieni odpadów niebezpiecznych.
Kontrola objęła lata 2020–2024 i pokazała, że państwowy system monitorowania i zarządzania olejami odpadowymi nie działa prawidłowo. Administracja publiczna nie zrealizowała podstawowych zadań strategicznych:
- nie przeprowadziła rzetelnej diagnozy rynku,
- nie zidentyfikowała obszarów największych zagrożeń i
- nie zaplanowała działań naprawczych.
Szczegółowa analiza wykazała, że przepływ danych w BDO jest niewiarygodny, niepełny i niewystarczający do sprawowania skutecznej kontroli. W wielu przedsiębiorstwach oleje odpadowe były ważone orientacyjnie, magazynowane w sposób niezgodny z wymaganiami lub w ogóle bez ważnych zezwoleń. W szeregu przypadków dochodziło również do mieszania różnych rodzajów olejów i innych odpadów niebezpiecznych, co uniemożliwia późniejszą regenerację lub recykling i zwiększa ryzyko poważnych naruszeń.
Raport potwierdza także skalę zjawiska nielegalnego spalania olejów odpadowych w nieprzystosowanych instalacjach grzewczych. Według NIK nawet 100 tys. ton rocznie może trafiać poza legalny system, generując emisje substancji szczególnie szkodliwych dla zdrowia i środowiska.
Jeden litr oleju zużytego może zanieczyścić wodę pitną odpowiadającą rocznemu zapotrzebowaniu kilkunastu osób, co unaocznia wagę problemu.
Jak wskazano, żaden z kontrolowanych wojewódzkich inspektorów ochrony środowiska nie zaplanował przeprowadzania kontroli krzyżowych lub obejmujących łańcuch przekazywania olejów odpadowych pomiędzy wytwórcami a odbiorcami tych odpadów. Ponadto GIOŚ w ramach swoich uprawnień nie zlecał przeprowadzenia kontroli w obszarze gospodarki olejami odpadowymi, pomimo sygnałów o nieprawidłowościach w tym zakresie.
Gospodarka olejami odpadowymi – wnioski pokontrolne NIK
W związku ze stwierdzonymi nieprawidłowościami w postępowaniu z olejami odpadowymi, niezależnie od wniosków sformułowanych w wystąpieniach pokontrolnych Najwyższa Izba Kontroli wnioskuje m.in.:
do Minister Klimatu i Środowiska o:
- zapewnienie skutecznego nadzoru nad gospodarką olejami odpadowymi, w szczególności poprzez przeprowadzenie rzetelnej analizy stanu tej gospodarki i podjęcie działań adekwatnych do wyników ww. analizy i
- wprowadzenie do BDO funkcjonalności zapewniającej bieżące, rzetelne i skuteczne monitorowanie rynku olejów odpadowych.
Do Głównego Inspektora Ochrony Środowiska o:
- zapewnienie skutecznego nadzoru nad gospodarką olejami odpadowymi poprzez organizowanie i koordynowanie kontroli o zasięgu lub znaczeniu ponadwojewódzkim i
- wspomniane kontrole powinny dotyczyć podmiotów wytwarzających i gospodarujących odpadami olejowymi.
Tło raportu pokazuje wyraźnie, że podmioty działające w branży motoryzacyjnej, przemysłowej, logistycznej, produkcyjnej czy serwisowej powinny być przygotowane na bardziej intensywne kontrole, wzrost odpowiedzialności administracyjnej oraz rosnące oczekiwania w zakresie dokumentowania przepływu olejów odpadowych.
Gospodarka olejami odpadowymi: obowiązki wynikające z ustawy o odpadach
Należy pamiętać, że w świetle obowiązujących regulacji prawnych system gospodarowania olejami odpadowymi jest szczegółowo uregulowany zarówno na poziomie ustawy, jak i przepisów wykonawczych.
Ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1587 z późn. zm.)
Przepisy te określają podstawowe, bezwzględnie obowiązujące wymogi:
- oleje odpadowe muszą być zbierane selektywnie, o ile jest to technicznie wykonalne, z uwzględnieniem szczegółowych wymagań przewidzianych przepisami wykonawczymi.
- jeżeli pozwala na to technologia, różnych rodzajów olejów odpadowych nie wolno mieszać ze sobą ani z innymi odpadami lub substancjami, jeżeli mogłoby to utrudnić ich regenerację lub recykling.
- zgodnie z art. 92 bezwzględnie zakazuje się mieszania olejów odpadowych z innymi odpadami niebezpiecznymi, w tym zawierającymi PCB, jeżeli poziom substancji przekracza dopuszczalne wartości i
- zgodnie z art. 93 zakazuje się zrzutu olejów odpadowych do wód, gleby lub ziemi, co stanowi jedną z najpoważniejszych form zanieczyszczenia środowiska i naraża przedsiębiorcę na odpowiedzialność administracyjną i karną.
Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 5 października 2015 r. w sprawie szczegółowego sposobu postępowania z olejami odpadowymi (Dz. U. poz. 1694)
Rozporządzenie to określa operacyjne obowiązki dotyczące zbierania, magazynowania i transportu olejów odpadowych. Najważniejsze wymagania obejmują:
- oleje odpadowe muszą być zbierane i magazynowane selektywnie, zgodnie z ich dalszym przemysłowym wykorzystaniem lub unieszkodliwianiem.
- mieszanie olejów z innymi odpadami (w tym PCB, odpadami stałymi, płynami chłodniczymi, hamulcowymi, olejami napędowymi i opałowymi) jest co do zasady zakazane. Dopuszczalne jest jedynie mieszanie różnych rodzajów olejów odpadowych, o ile nie utrudnia to procesu odzysku lub unieszkodliwiania.
- oleje odpadowe muszą być gromadzone w szczelnych, odpornych na oleje, niepalnych pojemnikach, wyposażonych w szczelne zamknięcia oraz system odprowadzania ładunków elektrostatycznych.
- pojemniki muszą być wyraźnie oznakowane napisem „OLEJ ODPADOWY”, odpowiednimi kodami odpadów oraz oznaczeniami wymaganymi dla transportu odpadów niebezpiecznych.
- w przypadku olejów, które mogły mieć kontakt z substancjami niebezpiecznymi, konieczne jest umieszczenie stosownej informacji o zanieczyszczeniu i
- miejsca magazynowania muszą być utwardzone, zabezpieczone przed zanieczyszczeniem gruntu i opadami, wyposażone w środki do zbierania ewentualnych wycieków, dobrane adekwatnie do ilości magazynowanych olejów.
Regulacje te tworzą spójny system, którego celem jest ograniczenie ryzyka środowiskowego, zapewnienie możliwości regeneracji olejów oraz przeciwdziałanie ich nielegalnemu obrotowi.
Gospodarka olejami odpadowymi: rekomendacje dla przedsiębiorców
W świetle raportu Najwyższej Izby Kontroli i obowiązujących przepisów przedsiębiorcy powinni wprowadzić konkretne działania, aby zminimalizować ryzyka sankcji oraz zapewnić zgodność z prawem.
Audyt zgodności – rekomendujemy okresową weryfikację procesów gospodarki olejami odpadowymi, obejmującą:
- ewidencję BDO,
- sposób magazynowania,
- oznakowanie pojemników,
- proces ważenia oraz
- identyfikację miejsc powstawania olejów.
Taki audyt często pozwala wykryć nieprawidłowości, które w razie kontroli mogłyby skutkować wysokimi karami.
Aktualizacja zezwoleń środowiskowych – wielu przedsiębiorców prowadzi procesy odzysku lub magazynowania olejów odpadowych na podstawie zezwoleń, które nie obejmują wszystkich rzeczywistych operacji. Po raporcie NIK można oczekiwać wzmożonych kontroli WIOŚ oraz GIOŚ, dlatego warto upewnić się, że wszystkie operacje są objęte aktualnymi decyzjami
Wdrożenie jasnych procedur operacyjnych – kluczowe jest właściwe oznakowanie, rotacja pojemników, prawidłowe dokumentowanie obiegu odpadów oraz bieżąca kontrola miejsc magazynowania. Pracownicy powinni być świadomi zakazu mieszania olejów z innymi substancjami oraz konsekwencji środowiskowych i prawnych.
Weryfikacja odbiorców i kontrahentów. Biorąc pod uwagę skalę nielegalnego spalania olejów odpadowych, przedsiębiorcy powinni szczególnie ostrożnie dobierać podmioty odbierające odpady. Warto wymagać potwierdzeń technicznych, decyzji administracyjnych oraz weryfikować historię działalności kontrahentów.
Zarządzanie ryzykiem środowiskowym. Oleje odpadowe jak wszystkie odpady stanowią istotny obszar ryzyk ESG, dlatego rekomendujemy uwzględnienie ich w raportach niefinansowych, procedurach compliance i komunikacji wewnętrznej.
Jeśli nie masz pewności, czy spełniasz wszystkie obowiązujące przepisy to zapraszamy do bezpośredniego kontaktu – pomożemy.
