16 października 2025 r. weszła w życie nowa Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2025/1892 z dnia 10 września 2025 r. zmieniająca poprzednią dyrektywę w sprawie odpadów.
Przyjęta zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą, jest kluczowym elementem Europejskiego Zielonego Ładu i nowego Planu działania dotyczącego gospodarki o obiegu zamkniętym. Ma ona na celu wzmocnienie ochrony środowiska i zdrowia ludzi poprzez przyspieszenie działań w dwóch branżach: włókienniczej i spożywczej.
Na zmiany w przepisach krajowych jeszcze chwilę poczekamy. Państwa członkowskie mają obowiązek wprowadzić przepisy niezbędne do wykonania tej dyrektywy najpóźniej do dnia 17 czerwca 2027 r.
Rozszerzona odpowiedzialność producenta – po pierwsze zapobieganie powstawaniu odpadów
Dyrektywa ustanawia ilościowe, prawnie wiążące cele w zakresie ograniczenia powstawania odpadów żywności, które państwa członkowskie muszą osiągnąć do dnia 31 grudnia 2030 r.:
- ograniczenie powstawania odpadów żywności w przetwórstwie i wytwórstwie o 10 % w porównaniu z roczną średnią ilością odpadów żywności wytworzoną w latach 2021–2023
- ograniczenie powstawania odpadów żywności w przeliczeniu na mieszkańca, wraz z sprzedażą detaliczną i inną dystrybucją żywności np. w restauracjach i usługach gastronomicznych oraz w gospodarstwach domowych, o 30 % w porównaniu z roczną średnią ilością odpadów żywności wytworzoną w latach 2021–2023.
Żeby osiągnąć te cele państwa członkowskie są zobowiązane do podjęcia odpowiednich środków, w tym co najmniej:
• opracowywanie i wspieranie interwencji na rzecz zmiany zachowań oraz prowadzenie kampanii informacyjnych,
• określanie i eliminowanie powodów nieefektywności w łańcuchu dostaw żywności oraz wspieranie współpracy między podmiotami,
• zachęcanie do darowizn żywności i innych form redystrybucji do spożycia przez ludzi, z priorytetem nad wykorzystywaniem jej jako paszy dla zwierząt,
• wspieranie szkoleń i rozwoju umiejętności, a także ułatwianie dostępu do możliwości finansowania, w szczególności dla małych i średnich przedsiębiorstw oraz podmiotów gospodarki społecznej,
• wspieranie i promowanie innowacji i rozwiązań technologicznych, takich jak opakowania aktywne (przedłużające okres przechowywania) oraz narzędzia dostarczające jasnych informacji o dacie minimalnej trwałości.
W celu skutecznej realizacji tych celów, każde państwo członkowskie musi wyznaczyć właściwy organ odpowiedzialny za koordynację działań do dnia 17 stycznia 2026 r.
Rozszerzona odpowiedzialność producenta dla wyrobów włókienniczych i obuwniczych
Wszystkie państwa członkowskie są zobowiązane do ustanowienia własnych systemów ROP dla wyrobów włókienniczych i obuwniczych, zgodnie ze wspólnymi zasadami obowiązującymi w całej UE.
W ramach takich systemów producenci wyrobów włókienniczych i obuwniczych będą uiszczać opłatę za każdy produkt wprowadzony do obrotu. Opłata ta będzie finansować systemy zbiórki i gospodarowanie zebranymi wyrobami włókienniczymi, zapewniając ich ponowne użycie, przygotowanie do ponownego użycia, recykling i unieszkodliwianie.
Rozszerzona odpowiedzialność producenta i opłaty w ramach systemu będą również wykorzystywane do informowania konsumentów o zrównoważonych tekstyliach i obuwiu. Ponadto do wspierania badań i rozwoju w celu poprawy projektowania produktów, zapobiegania powstawaniu odpadów i zarządzania nimi.
Wprowadzono również nowe zasady gospodarowania zużytymi tekstyliami i odpadami tekstylnymi – wszystkie tekstylia zbierane selektywnie będą traktowane jako odpady, co zapewni jednolitą interpretację w państwach członkowskich tego, co stanowi „odpady”, a co „użyte” tekstylia.
Oznacza to, że państwa członkowskie będą musiały zapewnić, aby tekstylia zbierane selektywnie były poddawane sortowaniu przed ewentualnym transportem, zapobiegając niewłaściwemu oznaczaniu odpadów.
Rozszerzona odpowiedzialność producenta a ograniczenie odpadów – podsumowując
Nowa dyrektywa wzmacnia politykę GOZ w dwóch obszarach: żywność i tekstylia. Nakłada na państwa członkowskie prawnie wiążące cele ograniczenia marnowania żywności do 2030 r. oraz zobowiązuje je do uruchomienia systemów rozszerzonej odpowiedzialności producenta dla tekstyliów i obuwia.
Kluczowa zmiana interpretacyjna: wszystkie tekstylia zebrane selektywnie traktuje się jako odpady i należy je posortować przed ewentualnym transportem. Państwa mają wyznaczyć organ koordynujący do stycznia 2026 r. i wdrożyć przepisy krajowe do czerwca 2027 r.
Dla przedsiębiorców oznacza to konieczność przeglądu portfela produktów, umów i budżetów (opłaty ROP), organizacji łańcucha zwrotów i współpracy z operatorami systemów już na etapie przygotowań.
