Tworzywa sztuczne są wszechobecnym materiałem w gospodarce Unii Europejskiej, ale ich nadmierne wykorzystanie i niska efektywność w zakresie recyklingu stwarzają poważne zagrożenia dla środowiska, zdrowia publicznego i gospodarki.
Zgodnie z danymi Eurostatu, w 2022 roku średni poziom recyklingu odpadów opakowaniowych z tworzyw sztucznych w UE wyniósł 40,7%. Należy jednak wskazać, że pomiędzy państwami członkowskimi występują istotne różnice – od zaledwie 16,4% na Malcie po ponad 52% w Belgii i Holandii.
Polska, z wynikiem 46,4%, lokuje się nieco powyżej średniej unijnej.
Tworzywa sztuczne w UE – trudności w recyklingu i rosnąca produkcja
Tworzywa sztuczne są generalnie trudne do recyklingu ze względu na ich różnorodność chemiczną, niską jakość wtórnego surowca i niską opłacalność ekonomiczną procesu, co nie znaczy, że te procesy nie zachodzą.
Mimo to, ich produkcja wciąż rośnie, począwszy od lat 60. XX wieku globalna produkcja plastiku wzrosła z 1,5 mln ton rocznie do ponad 350 mln ton obecnie. W samej UE odpady z opakowań z tworzyw sztucznych stanowią jedną z największych frakcji odpadów komunalnych, a ich udział w całkowitej ilości odpadów opakowaniowych systematycznie rośnie.
Wyzwania recyklingowe i bariery systemowe
Chociaż poziom zbierania tworzyw sztucznych w Unii Europejskiej poprawia się, tylko niewielka ich część trafia do recyklingu. W 2020 roku w UE zebrano 29,5 mln ton odpadów z tworzyw sztucznych, z czego tylko 34% zostało poddanych recyklingowi. Reszta trafiła do spalenia z odzyskiem energii (42%) lub na składowiska (24%).
Dane te pokazują skalę wyzwań, z jakimi mierzą się wszystkie państwa członkowskie. Duża część odpadów z tworzyw sztucznych jest nadal eksportowana poza UE, gdzie nie zawsze istnieją odpowiednie warunki do bezpiecznego i efektywnego ich przetwarzania. Co więcej, systemy recyklingu napotykają na wiele barier, począwszy od technologicznych do rynkowych. Zróżnicowanie składów chemicznych, obecność dodatków i barwników oraz zanieczyszczenia materiałów produktami sprawiają, że wiele z tworzyw sztucznych poużytkowych nie nadaje się do efektywnego przetwarzania lub wymaga kosztownej segregacji i oczyszczania.
Tworzywa sztuczne – działania legislacyjne UE
W odpowiedzi na te wyzwania, Parlament Europejski przyjął szereg regulacji mających na celu ograniczenie negatywnego wpływu odpadów z tworzyw sztucznych. Nowe przepisy przewidują m.in. zobowiązanie państw członkowskich do:
- zmniejszenia ilości odpadów opakowaniowych z tworzyw sztucznych na mieszkańca o 5% do 2030 r., 10% do 2035 r. i 15% do 2040 r.,
- zakaz niektórych jednorazowych opakowań od 2030 r.
- wsparcie dla zamkniętego obiegu materiałów i inwestycje w nowoczesne technologie technologie recyklingowe.
Tworzywa sztuczne – wspólna odpowiedzialność i edukcja
Osiągnięcie ambitnych celów środowiskowych wymaga jednak nie tylko reform legislacyjnych, ale również zaangażowania. Istotna jest przede wszystkim edukacja konsumentów, przedsiębiorców i samorządów.
Kluczowe znaczenie mają działania takie jak ograniczanie konsumpcji tworzyw sztucznych, wybieranie produktów wielokrotnego użytku, prawidłowa segregacja odpadów i wsparcie dla rozwiązań alternatywnych, np. opakowań biodegradowalnych/ kompostowanych. Tylko wspólnym wysiłkiem możliwe będzie osiągnięcie realnej zmiany i ochrona środowiska.
Więcej szczegółów: Recykling odpadów z tworzyw sztucznych w UE: fakty i liczby | Tematy | Parlament Europejski
