Taksonomia UE (rozporządzenie 2020/852) tworzy ramy dla klasyfikacji inwestycji jako „zielonych” i ma wspierać osiągnięcie neutralności klimatycznej do 2050 r.
W 2022 r. Komisja Europejska przyjęła tzw. Climate Delegated Act, rozszerzając taksonomię o działalności w sektorze energii jądrowej i gazu ziemnego. Decyzja ta wywołała silne kontrowersje – krytycy wskazywali na ryzyka środowiskowe i wysokie emisje, część państw i europosłów sprzeciwiała się tym zmianom. Ostatecznie KE wprowadziła ścisłe warunki kwalifikacji, m.in. limity emisji dla nowych bloków gazowych i wymóg bezpiecznego składowania odpadów jądrowych do 2050 r.
Skarga Austrii i postępowanie przed TSUE a Taksonomia UE
7 października 2022 r. Austria wniosła do Sądu UE skargę o stwierdzenie nieważności rozporządzenia delegowanego 2022/1214. Na jego podstawie gaz i energia jądrowa zostały uznane za działalności, które – przy spełnieniu technicznych kryteriów – mogą być traktowane jako zrównoważone w rozumieniu taksonomii UE.
Austria podniosła 16 zarzutów m.in.:
- naruszenia proceduralne (brak m.in. oceny skutków regulacji, konsultacji publicznych),
- przekroczenie uprawnień Komisji w rozumieniu art. 290 TFUE, ponieważ decyzja o objęciu energetyki jądrowej i gazu ziemnego zakresem taksonomii należy – zdaniem Austrii – do istotnych elementów rozporządzenia,
- naruszenie zasady „do no significant harm” i zasady ostrożności
Austria twierdziła, że gaz pogłębia zmiany klimatu, a energetyka jądrowa wiąże się z ryzykiem odpadów i awarii. Wsparcia udzielił jej Luksemburg. Z kolei Komisję poparło wiele państw w tym. Polska, Węgry, Francja, Bułgaria, Czechy, Rumunia, Słowenia, Słowacja i Finlandia.
Główne ustalenia wyroku TSUE a Taksonomia UE
TSUE wydał wyrok 10 września 2025 r. i oddalił skargę Austrii, zachowując w mocy rozporządzenie delegowane 2022/1214. Wyrok zawiera kilka kluczowych tez:
- Kompetencje Komisji: TSUE uznał, że Komisja nie przekroczyła swoich uprawnień wprowadzając kryteria techniczne dla jądra i gazu. Kryteria techniczne (art. 19 rozporządzenia) nie są traktowane jako „istotne elementy” aktu prawodawczego, które musiałyby być ustalone przez Parlament i Radę.
- Działalności przejściowe: Trybunał potwierdził, że energia jądrowa i gaz ziemny mogą zostać uznane za działalności przejściowe przyczyniające się do łagodzenia zmian klimatu, pod warunkiem spełnienia ściśle określonych kryteriów. Komisja miała prawo „uznać, że aktywności w sektorach energii jądrowej i gazu pod pewnymi warunkami mogą w znaczący sposób przyczyniać się do łagodzenia zmian klimatu”.
- Kryterium „braku znacznej szkody” (DNSH): TSUE uznał, że włączenie gazu i energii jądrowej do taksonomii nie naruszyło zasady DNSH (art. 17). Komisja prawidłowo oceniła ryzyka związane z eksploatacją elektrowni jądrowych, awariami i odpadami. Odrzucono też zarzut Austrii, że coraz częstsze susze – ograniczające dostępność wody do chłodzenia reaktorów – czynią atom niezgodnym z taksonomią. Sąd wskazał, że obawy te są zbyt hipotetyczne i nie podważają oceny opartej na obowiązujących standardach bezpieczeństwa.
- Zakres oceny ryzyk: Trybunał wyjaśnił, że Komisja nie musiała badać wszystkiego, co pośrednio wiąże się z energetyką jądrową. Nie była zobowiązana uwzględniać np. skutków wydobycia i przerobu uranu ani zagrożeń militarnych. Ocena mogła się ograniczyć wyłącznie do samej działalności energetycznej.
- Strategia „stopniowej redukcji”: TSUE pozytywnie ocenił przyjęte w akcie delegowanym podejście stopniowe. Sąd zaakceptował argument, że działania w sektorach gazu i atomu mogą być uznane za przejściowe, o ile prowadzą do zmniejszania emisji w kolejnych etapach („stopniowa redukcja” CO₂) przy jednoczesnym zapewnieniu bezpieczeństwa dostaw. W wyroku podkreślono, że przyjęty model przewiduje stopniowe przejście do czystszych technologii bez nagłego odcięcia istotnych mocy wytwórczych.
Te ustalenia wyroku mają też szerszy wydźwięk dla przyszłych regulacji klimatycznych. Strona polska podkreśliła, że decyzja ta potwierdza zasadę neutralności technologicznej i prawo państw członkowskich do kształtowania własnego miksu energetycznego.
Zdaniem stowarzyszenia EREF wyrok daje Komisji bardzo dużą swobodę w kształtowaniu taksonomii poprzez akty delegowane. Dlatego część komentatorów wskazuje, że decyzje tak istotne – jak włączenie gazu i atomu – powinny być podejmowane bezpośrednio przez Parlament i Radę, a nie wyłącznie przez Komisję.
Taksonomia UE – konsekwencje dla biznesu i raportowania
Wyrok w sprawie T-625/22 przesądza, że inwestycje w gaz ziemny i energetykę jądrową – przy spełnieniu kryteriów technicznych – mogą być uznawane za zgodne z taksonomią UE.
To ważna decyzja dla sektora energetycznego i finansowego. Daje ona większą pewność prawa: projekty te mogą być ujmowane w – szeroko pojętych – raportach ESG jako działalność zrównoważona. Jednocześnie pozostawia pole do dalszych dyskusji o roli nowych technologii i o tym, kto powinien podejmować kluczowe decyzje w ramach unijnej polityki klimatycznej.
Nierozstrzygnięte pozostają pytania o dalsze ramy przejściowe i klasyfikację nowych technologii, takich jak małe reaktory SMR.
