Wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE wyjaśnia, kiedy naklejki na owocach są opakowaniem. Sprawdź skutki dla Polski i wymogi środowiskowe PPWR.
1 sierpnia 2025 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał wyrok w sprawie C-772/24 (Interfel) dotyczący tego, czy samoprzylepne etykiety na owocach i warzywach stanowią opakowanie w rozumieniu Dyrektywy 94/62/WE (tzw. dyrektywa opakowaniowa).
Orzeczenie ma znaczenie dla producentów, eksporterów i krajowych regulacji w zakresie gospodarki opakowaniami. W artykule omawiamy tło sporu, treść rozstrzygnięcia oraz jego skutki – ze szczególnym uwzględnieniem Polski.
Tło sprawy i definicja opakowania w UE – naklejki na owocach
Dyrektywa 94/62/WE definiuje opakowanie jako każdy wyrób przeznaczony do:
🔹przechowywania,
🔹ochrony,
🔹transportu,
🔹dostarczania lub prezentacji towarów.
Obejmuje trzy kategorie: jednostkowe (np. butelka napoju), zbiorcze (np. folia zgrzewająca kilka puszek) i transportowe (np. karton zbiorczy), a jej pojęcie należy interpretować szeroko. W załączniku I wymieniono m.in. „etykiety przyczepione bezpośrednio lub przymocowane do produktu” jako przykład opakowania, co budzi pytanie:
Czy każda naklejka umieszczona bezpośrednio na owocach lub warzywach automatycznie spełnia tę definicję?
We Francji od 2022 r. obowiązuje zakaz stosowania etykiet na owocach i warzywach, z wyjątkiem takich, które są kompostowalne w warunkach domowych i wykonane przynajmniej częściowo z materiałów pochodzenia biologicznego.
Organizacja Interfel zakwestionowała te przepisy, argumentując, że wiele etykiet nie spełnia funkcji opakowania, a wynikający z ustawy zakaz może wykraczać poza prawo UE i naruszać zasady rynku wewnętrznego. W efekcie francuska Rada Stanu zwróciła się do TSUE z pytaniem prejudycjalnym:
Czy etykiety umieszczane bezpośrednio na owocach i warzywach stanowią w każdych okolicznościach opakowanie w rozumieniu Dyrektywy 94/62/WE i jej załącznika I, czy też należy oceniać je indywidualnie według ogólnej definicji i kryteriów z art. 3 tej dyrektywy? –
Rodzi się kolejne pytanie: Czy samo umieszczenie etykiety na produkcie wystarcza, by uznać ją za opakowanie, czy też konieczna jest ocena, czy spełnia ona jedną z funkcji opakowania?
Postępowanie przed TSUE
Trybunał Sprawiedliwości UE w wyroku C-772/24 udzielił odpowiedzi wyważonej, choć niejednoznacznej na pierwszy rzut oka. Najważniejsze przesłanie orzeczenia brzmi:
„etykiety przyklejane bezpośrednio na owoce i warzywa nie zawsze stanowią opakowania w rozumieniu dyrektywy opakowaniowej. Takie naklejki mogą zostać uznane za opakowanie tylko wtedy, gdy spełniają przynajmniej jedną z funkcji opakowania zdefiniowanych w art. 3 ust. 1 dyrektywy 94/62/WE i mieszczą się w jednej z kategorii opakowań (jednostkowe, zbiorcze albo transportowe).”
Inaczej mówiąc, TSUE odrzucił podejście automatyczne – sama obecność naklejki na produkcie nie przesądza, że jest to opakowanie. Trzeba sprawdzić funkcjonalnie, czy dana etykieta służy np. ochronie, przechowywaniu lub prezentacji owocu. Jeśli żadnej z tych funkcji nie pełni, nie powinna być traktowana jak opakowanie.
W uzasadnieniu wyroku Trybunał przypomniał trzy główne funkcje opakowania (zawarte w definicji dyrektywy):
- Zawieranie i ochrona produktu – opakowanie tworzy dla towaru pewną osłonę, chroni go lub utrzymuje;
- Ułatwienie transportu i dostarczenia produktu – opakowanie ma umożliwić wygodne przenoszenie towaru od producenta do konsumenta;
- Prezentacja i dostarczanie informacji – opakowanie może eksponować produkt i przekazywać konsumentowi informacje, zachęcając do zakupu.
TSUE zwrócił uwagę, że większość małych naklejek na owocach nie służy ani ochronie, ani transportowi owocu – zwykle są one zbyt małe, by cokolwiek zawierać czy zabezpieczać. W niektórych przypadkach naklejka może pełnić funkcję prezentacyjną (np. logo marki premium na jabłku) albo informacyjną (kod kreskowy), co zbliża ją do roli etykiety opakowaniowej.
Trybunał podkreślił też, że choć definicję opakowania należy interpretować szeroko, to nie można ignorować brzmienia przepisów. Skoro art. 3 ust. 1 dyrektywy wymaga spełnienia funkcji opakowania, to załącznik I (wymieniający etykiety jako przykład) nie może być czytany w oderwaniu od tych kryteriów. Załącznik podaje tylko ilustrację: etykiety mogą być opakowaniem, jeśli pełnią rolę opakowania – ale nie stanowią opakowania automatycznie zawsze.
TSUE pozostawił ocenę francuskiemu sądowi, który ma ustalić, czy sporne etykiety spełniają funkcję opakowania. Jeśli nie – nie podlegają dyrektywie, a zakaz mógłby wykraczać poza jej zakres; jeśli tak – będą uznane za opakowanie i objęte jej wymogami.
Naklejki na owocach – znaczenie orzeczenia
Dla przedsiębiorców sprzedających owoce i warzywa (zwłaszcza na eksport) wyrok ma znaczenie. Ponieważ doprecyzowuje aktualny stan prawny: do czasu zmian w unijnych przepisach państwa członkowskie mają pewną swobodę oceny takich etykiet.
Francuski przykład pokazuje jednak, że próby jednostronnego zakazywania naklejek mogą rodzić spory prawne. Polscy eksporterzy do Francji powinni śledzić, jak tamtejsze władze i sądy zareagują na wyrok TSUE – być może do czasu wejścia nowych unijnych regulacji Francja będzie zmuszona złagodzić lub doprecyzować swój zakaz, np. ograniczyć go tylko do określonych rodzajów naklejek.
Z perspektywy ochrony środowiska orzeczenie można interpretować na dwa sposoby:
🔹Z jednej strony nie stanowi ono „poluzowania” przepisów – TSUE nie stwierdził bynajmniej, że naklejki nie są opakowaniami w ogóle, więc nie daje zielonego światła do swobodnego zalewania owoców plastikiem.
🔹Z drugiej strony, utrzymanie zakazu we Francji może być trudniejsze, jeśli część naklejek okaże się wyjęta spod definicji opakowania. Wyrok ma więc charakter przejściowy – dotyczy interpretacji obecnie obowiązującej dyrektywy, ale już na horyzoncie były nowe przepisy, które ten temat uregulują bardziej stanowczo.
Nowe unijne przepisy – rozporządzenie PPWR 2025/40
Warto zauważyć, że spór o naklejki na owocach w dużej mierze wyprzedził legislację. Już w grudniu 2024 r. została uchwalona nowa unijna regulacja w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych (PPWR).
Ten akt prawny (bezpośrednio obowiązujący we wszystkich krajach UE) zastąpi dotychczasową dyrektywę 94/62/WE i wprowadzi jednolite zasady dotyczące wszystkich opakowań w UE. Co kluczowe, rozporządzenie PPWR wprost przesądza kwestię etykiet na owocach i warzywach.
W motywie 13 preambuły nowego rozporządzenia stwierdzono, że etykiety zawieszone bezpośrednio lub umieszczone na owocach i warzywach – w tym samoprzylepne – należy uznać za opakowania, ponieważ spoiwem jest klej, a nie sama etykieta.
Inaczej określając, według nowych przepisów każda naklejka na owocu będzie traktowana jako opakowanie, niezależnie od jej rozmiaru czy treści. Potwierdza to zresztą definicja opakowania w art. 3 ust. 1 rozporządzenia PPWR oraz załącznik I, gdzie wprost wymieniono „etykiety zawieszone bezpośrednio lub umieszczone na produkcie, w tym samoprzylepne etykiety umieszczone na owocach i warzywach” jako przykłady opakowań.
Nowe rozporządzenie idzie jednak dalej – nie tylko kwalifikuje naklejki jako opakowania, ale nakłada na nie konkretne wymagania środowiskowe. Zgodnie z art. 22 PPWR, najpóźniej do 12 lutego 2028 r. wszystkie samoprzylepne etykiety umieszczane na owocach i warzywach muszą być kompostowalne w warunkach przemysłowych (czyli spełniać normę biodegradowalności w kompostowniach). Co więcej, jeśli dane państwo członkowskie tego wymaga, takie naklejki będą musiały nadawać się także do kompostowania w warunkach domowych. To rozwiązanie bardzo zbliżone do wcześniejszego pomysłu Francji, ale tym razem będzie obowiązywać wszędzie, zapewniając jednolite zasady gry.
Dla producentów oznacza to konieczność zmiany materiałów naklejek na takie, które spełnią normy kompostowalne, albo rezygnację z naklejek na owocach w ogóle. Możliwe więc, że w perspektywie kilku lat naklejki faktycznie znikną z owoców w sklepach.
Wyrok TSUE z 2025 r. ma więc znaczenie tymczasowe – rozstrzyga sytuację prawną naklejek do momentu pełnego wejścia w życie PPWR. Od 2028 r. kwestia, czy naklejka spełnia funkcje opakowania, stanie się bezprzedmiotowa, bo i tak każda będzie uznana za opakowanie z punktu widzenia prawa, a dodatkowo będzie musiała być przyjazna środowisku.
Naklejki na owocach – podsumowanie
Wyrok TSUE C-772/24 nie zmienia sytuacji w Polsce – nasze przepisy już traktują etykiety owocowo-warzywne jako opakowania, co wiąże się z pełnym reżimem obowiązków (m.in. opłaty produktowe, odzysk, recykling).
Dla eksporterów do Francji może to być sygnał, że do czasu wejścia w życie rozporządzenia PPWR (2028) tamtejszy zakaz może zostać złagodzony w odniesieniu do części etykiet. Docelowo jednak nowe unijne prawo przesądza, że każda etykieta będzie opakowaniem i musi być kompostowalna – co w praktyce wymusi zmianę materiałów lub rezygnację z naklejek.
Dla polskiego rynku to raczej ewolucja niż rewolucja, ale w perspektywie kilku lat może oznaczać zniknięcie tradycyjnych naklejek ze sklepów na rzecz rozwiązań ekologicznych, np. laserowego znakowania.
